Przejdź do treści

Księga Rodzaju rozdział 4: „Upadku Ciąg Dalszy” (InspiringPhilosophy)

  • przez

Autor artykułu: Michael Jones

Księga Rodzaju 4 to ważny rozdział, który często jest zaniedbywany. Powinien być łącznikiem między upadkiem ludzkości w rozdziale 3 a prologiem do potopu w rozdziale 6 i pokazuje ciągły upadek ludzkości i to, jak źli możemy się stać w ciągu tylko kilku pokoleń.   

Kain i Abel

Księga Rodzaju 4 rozpoczyna się od stwierdzenia, że Ewa urodziła dwóch synów, starszego Kaina i młodszego Abla. Obu widziano przynoszących ofiary Bogu, być może w roli kapłanów, podobnie jak ich rodzice. Kain uprawia ziemię podobnie jak jego ojciec w ogrodzie, co może sugerować, że pełni on rolę kapłana nad ziemią i tłumaczyłoby, dlaczego Kain i jego brat przynoszą ofiary Bogu. Tekst nie zaznacza, że są to ofiary za grzech, co prawdopodobnie jest powodem braku krwi w ofiarach. Przypominają one bardziej ideę darów składanych Bogu, takich jak ofiary z ziarna odnotowane w Księdze Kapłańskiej 2. Są one postrzegane jako wyraz wdzięczności za to, że Bóg zapewnia te dobrodziejstwa. To dlatego Kain przynosi produkty z tego, co wyhodował, a Abel przynosi ofiary ze swojego stada.   

Jednak tekst zaznacza, że Kain przyniósł tylko pewien rodzaj owoców, a nie swoje pierwsze owoce, natomiast młodszy syn, Abel, specjalnie przyniósł pierworodne ze swojego stada i porcje tłuszczu. Kontrast jest celowy, aby zwrócić uwagę, że Kain po prostu przyniósł jakiś rodzaj owoców ze swojego zbioru. Natomiast młodszy syn, Abel specjalnie wybrał pierworodnego i przyniósł go dla Boga (Wyjścia 13:2; 3:15; Kapłańska 27:26; Powtórzonego Prawa 15:19).  

Bóg nie faworyzuje

Na starożytnym Bliskim Wschodzie istniał zwyczaj zwany primogeniturą, który polegał na tym, że pierworodny syn miał dziedziczyć cały majątek swoich rodziców. Jednak, co ciekawe, Księga Rodzaju poświęca wiele czasu na potępienie tej praktyki jak również praktyki poligamii. The Theological Dictionary of the Old Testament [Teologiczny Słownik Starego Testamentu] podaje: „Historie Abla i Kaina, Jakuba i Ezawa, Józefa (Judy) i Reubena, Efraima i Manassesa (Mojżesza i Aarona, Dawida i jego braci, Salomona i Adoniusza) są powiązane z tym tematem i zazwyczaj odnoszą się do bezpośredniej lub pośredniej interwencji Boga… W swojej obecnej formie narracje te są napisane dla ówczesnej publiczności, która uważa, że prawa pierworodnych mają pełną wagę, i która, w związku z tym, jest w pełni świadoma napięcia między świętą historią a obecną odpowiedzialnością … Z różnorodnych idei i zwyczajów dotyczących pierworodnych, które były obecne w kulturach wokół Izraela (a na początku prawdopodobnie także w Izraelu), Stary Testament wybiera tę o uprzywilejowanej pozycji pierworodnych w prawie i w rytuale życia codziennego w miejsce zasady równych szans dla wielkich linii historii. ” (tom 2, strona 127) 

Innymi słowy, w ramach kultury oczekiwano, że Kain otrzyma specjalną łaskę, będąc starszym. Jednak autor celowo podaje przykład Kaina i Abla, aby pokazać, że takie normy kulturowe nie odnoszą się do Boga, On nie stosuje faworyzowania (Rzymian 2:11) na podstawie kolejności urodzenia. Bóg przyjął dar Abla ze względu na to, gdzie było jego serce, a nie na podstawie wyglądu. Ten przykład służył do przypomnienia Izraelowi, że ich przeznaczenie będzie mierzone przez ich etyczne zachowanie, a nie na bycie wyznaczonym jako pierworodny Boga (Wyjścia 4:22). 

Widać to po tym, jak Bóg odpowiada Kainowi, zauważając, że zostanie on zaakceptowany tak jak jego młodszy brat, jeśli tylko odrzuci grzech. Bóg odpowiada, że to nie sama ofiara była powodem, dla którego Bóg jej nie przyjął, ale grzech w sercu Kaina (Ozeasza 6:6; Mateusza 5:24). Być może to duma i arogancja bycia pierworodnym spowodowały, że Kain czuł, że Bóg powinien zaakceptować go przed jego młodszym bratem. Jednak Bóg ostrzega Kaina, że zwraca On uwagę na grzech w sercu, a nie na to, jak wygląda ofiara, na normy kulturowe czy wygląd fizyczny. Jak mówi Kenneth Matthews: „Podobnie jak jego rodzice przed nim, Kain pragnął uznania, które mu się nie należało (4:7). Pycha zdominowała jego ród (Lamech) i powróciła wśród „sławnych mocarzy” w czasach Noego (6:4) i późniejszych budowniczych wieży Babel (11:4)” (Strona 266). Począwszy od Księgi Rodzaju 3 i dalej, duma i egocentryzm dezintegrują ludzkość w chaos i nieszczęście.   

Pierwsze Morderstwo

To, co następuje, to fakt, że Kain nie słucha ostrzeżenia Boga, że grzech pragnie go zniszczyć, a zamiast tego pozwala, aby jego zazdrość przeważyła nad nim, co skutkuje zabójstwem jego brata. Kain wykonuje rolę węża, mordując nasienie kobiety i nie wykazuje żadnych wyrzutów sumienia z powodu tego, co zrobił.   

Bóg zaczyna od zadania Kainowi pytania, gdzie jest jego brat, być może dając mu szansę na powiedzenie czegoś właściwego lub wyrażenie skruchy, a werset ten nawiązuje do upadku Adama i Ewy w 3. rozdziale Księgi Rodzaju, kiedy to Bóg zapytał, gdzie oni są. Jednak w przeciwieństwie do ojca Kaina, który przyznał się do występku, Kain kontynuuje upadek jeszcze dalej, teraz nawet nie przyznając się do przestępstwa, kłamiąc, nie okazując skruchy i retorycznie pytając, czy jest on stróżem swojego brata.” 

To dlatego Bóg karze Kaina tak, jak to czyni. “Wtedy On powiedział: Co zrobiłeś? Krew twojego brata woła do Mnie z ziemi. Będziesz teraz przeklęty na tej ziemi, która otworzyła się, aby przyjąć krew twego brata, który zginął z twojej ręki. Gdy będziesz uprawiał ziemię, nie wyda ci więcej plonu. Będziesz wygnańcem i tułaczem na ziemi.”  

Jak mówi John Walton: „…ponieważ Kain wypiera się odpowiedzialności za rodzinę, zostaje pozbawiony rodziny (str. 265).” Kain upadł dalej niż jego rodzice, oddalając ludzkość o krok dalej od Boga. 

Brak Skruchy

Kain zostaje obciążony przekleństwem, które ma takie samo znaczenie jak w Księdze Rodzaju 3, czyli Bóg usunął nad nim ochronę i błogosławieństwo. Zostaje też wygnany, tak jak jego rodzice. Adam i Ewa zostali wygnani ze świętej przestrzeni ogrodu, ale Kain wydawał się być wygnany jeszcze dalej niż jego rodzice. Używając modelu obozowiska Izraela, z przybytkiem w centrum, możemy zobaczyć, że jest to tak, jakbyśmy powiedzieli, że Adam i Ewa zostali wygnani z przybytku w centrum, gdzie przebywała obecność Boga, ale nadal mogli spotykać się na obrzeżach. Teraz Kain zostaje wygnany poza obóz na teren pustyni. Kain, rolnik, nie będzie już mógł pracować na ziemi, z której wcześniej czerpał korzyści i jest wykluczony z ziemi, z której się wywodził.   

Kain nadal nie okazuje żalu i skruchy w swojej kolejnej odpowiedzi do Boga. Jego odpowiedź dotyczy tylko jego samego, a nie tego, jak jego grzech zniszczył jego rodzinę lub relację z Bogiem. Nie ma nawet chęci poproszenia o przebaczenie, zamiast tego narzeka, że jego kara jest zbyt surowa. Gerhard von Rad mówi: „Pod ciężarem tej klątwy Kain rozkleja się, choć nie w wyrzutach sumienia. 'āwān [wina, kara za winę], o którym mówi Kain i którego uważa, że nie jest w stanie znieść, jest karą za grzech.” (str. 107). 

Jednak fragment ten wciąż podkreśla łaskę, jaką Bóg oferuje pomimo egocentryzmu Kaina. Bóg obiecuje ochronę nad życiem Kaina, aby nikt nie zabił go tak, jak on zabił swojego brata. Jest to prawdopodobnie sytuacja, w której Bóg próbuje zapobiec większemu rozlewowi krwi oraz próba opóźnienia upadku ludzkości w większy grzech i przemoc. Zabójstwo Abla tylko pogorszyło sprawę, ludzkość musi zdać sobie sprawę, że zabójstwo Kaina nie naprawi problemu grzechu, a jedynie przyczyni się do niego. Dlatego Bóg daje Kainowi pewnego rodzaju znak, aby inni ludzie żyjący w tamtym czasie wiedzieli, że nie powinni uciekać się do tego, co Kain zrobił z Ablem. Fragment ten wskazuje również, że w tym czasie żyli inni ludzie, którzy mogli chcieć zabić Kaina ze złości za zabicie syna kapłana-króla Adama. Bóg chce to powstrzymać i zapobiec dalszemu rozlewowi krwi i przemocy wśród swojego ludu.    

Tym samym Kain odchodzi i udaje się do krainy Nod. Jak zauważa Gerhard von Rad: „Nod jest prawdopodobnie grą słów dla wygnańca z wersetu 12, נוּעַ (noo-ah). Kain zostaje zesłany do krainy nieugiętości. Jednak dokładne położenie geograficzne nie jest znane, być może jest to miejsce położone dalej na południowy wschód w oazie nad zatoką lub w górach Zagros. Degradacja ludzkości nie kończy się jednak na tym, ale wymyka się spod kontroli, gdy potomkowie Kaina żyją dalej. 

Następny fragment opowiada o potomkach Kaina, i osiąga kulminację w jego potomku Lamachu. Fragment rozpoczyna się od stwierdzenia, że Kain zbudował albo miasto, albo fort, jednak werset ten jest niejednoznaczny w języku hebrajskim. Matthews mówi: „(1) chociaż Kain zbudował miasto, jest ono przeznaczone do zamieszkania przez Enocha; lub (2) jak wspomniano, podmiot czasownika może być wzięty za „Enocha”, który byłby wtedy pierwszym budowniczym. Zaletą tej drugiej interpretacji jest to, że „Enoch” jest bliższym antecedentem dla podmiotu czasownika („budował”, w.17b).” (str. 284). Miałoby to więcej sensu, ponieważ Kain został przeklęty, by wędrować zamiast gdzieś się osiedlić. Jednakże Kain mógł również po prostu zbudować miasto lub fort dla swojego syna i potomków.   

Postępujące Degradacja

Po tym, niestety, nie słyszymy więcej o Kainie ani o tym, co się z nim dzieje. Zamiast tego czytamy o tym, jak daleko upadła jego rodzina. Genealogia osiąga swój najniższy punkt w siódmym potomku od Adama, z Lamechem, który w przeciwieństwie do swojego przodka Kaina, otwarcie chwali się swoimi morderstwami. Adam zgrzeszył, ale miał wyrzuty sumienia, Kain zgrzeszył i nie miał wyrzutów sumienia, a kiedy na scenę wkracza Lamech, nie tylko morduje, ale otwarcie się tym chwali. Jest to wstęp do tego, co nastąpi w Księdze Rodzaju 6, kiedy to przemoc pokryła oblicze ziemi. Przykład Lamecha pokazuje, że rodzina Boga stała się tak skorumpowana, że idea morderstwa stała się w ich oczach czymś dobrym, zamiast czymś, czego należy się brzydzić.    

Przykład Lamecha był uważany za tak przerażający i niszczący, że kiedy przyszedł Jezus, nawiązał do przechwałek Lamecha, aby je odwrócić. Lamech wydaje się interpretować Boże piętno na Kainie nie jako ostrzeżenie, by nie popełniał więcej morderstw, ale jako odznakę honorową, która jest przekazywana jego potomkom. Lamech zdaje się sugerować, że jeśli życie Kaina za morderstwo było warte siedmiokrotnego odwetu, to morderstwa, których on sam się dopuścił, powinny być odwetem siedemdziesięcio siedmiokrotnym. Chodzi o to, aby pokazać degradację ludzkości i zapomnienie o moralnych prawach Boga. Bóg jest zapominany przez swój lud. Jezus w Ewangelii Mateusza 18 nawiązuje do tego fragmentu, gdy mówi, że celem jego naśladowców będzie przebaczanie siedemdziesiąt siedem razy, zauważając, że musi rozpocząć się odwrót od Lamecha, aby sprowadzić ludzkość z powrotem do Edenu i z powrotem do rodziny Bożej. 

Poligamia

Lamech rozpoczyna również inną praktykę znienawidzoną przez Boga – poligamię (Kpł 18:18; Pwt 21:15-17). Podobnie jak w przypadku primogenitury, za każdym razem, gdy poligamia pojawia się w Księdze Rodzaju, jest przedstawiana w negatywnym świetle, przynosząc rodzinie więcej bólu i cierpienia.   

Jak mówią Andreas Köstenberger i David Jones: „…Stary Testament wyraźnie komunikuje, że praktyka posiadania wielu żon była odstępstwem od Bożego planu dla małżeństwa. Świadczą o tym nie tylko wersety Pisma Świętego, które wydają się jednoznacznie zabraniać poligamii (por Księga Powtórzonego Prawa 17:17; Ks. Kapłańska. 18:18), ale także grzech i ogólny nieporządek, jaki poligamia wywoływała w życiu tych, którzy się w nią angażowali. Na przykład, Stary Testament donosi o destrukcyjnym faworyzowaniu w poligamicznych małżeństwach Jakuba (Rdz 29:30), Elkana (1 Sam 1:4-5) i Roboam (2 Kron. 11:21). Ponadto zazdrość była powracającym problemem między konkurującymi ze sobą żonami Abrahama (Rdz 21,9-10), Jakuba (Rdz 30,14-16) i Elkana (1 Sam 1,6). Co więcej, Pismo Święte donosi, że obce „żony Salomona odwracają jego serce ku innym bogom” (1 Krl 11:4), co jest pogwałceniem pierwszego przykazania, a wielokrotne małżeństwa Dawida doprowadziły do kazirodztwa i morderstw wśród jego potomstwa.” (str. 44) 

Tak więc, od Lamecha zaczęły rozwijać się na ziemi dwie obrzydliwe praktyki – morderstwo i poligamia. Chociaż potomkowie Kaina nadal tworzą kulturę i cieszą się błogosławieństwem podporządkowania sobie ziemi i panowania nad nią, to jednak tworzą kulturę śmierci, która uciskała kobiety.   

Pozostaje jednak mała cząstka nadziei. Księga Rodzaju 4 kończy się wzmianką, że Adam i Ewa mieli trzeciego syna, Seta. Wąż wygrał kilka pierwszych rund, z upadkiem i Kainem mordującym nasienie kobiety, ale wojna nie była skończona. Przebłysk nadziei pozostałby w nowym człowieku, którego Bóg powołał na miejsce Abla, a ludzkość w potomkach Seta ma kolejną szansę. Ta genealogia jest omówiona w następnym rozdziale przed kontynuacją historii rozdziału piątego. 

Źródła:

Gerhard Johannes Botterweck – Theological Dictionary of the Old Testament

Kenneth A. Matthew – The New American Commentary: Genesis 1:1 – Genesis 11:26

John Walton – The NIV Application Commentary

Gerhard Von Rad – Genesis

Andreas J. Köstenberger and David W. Jones – God, Marriage, and Family

Artykuł ten został przetłumaczony z języka angielskiego ze skryptu do wideo dostępnego na YouTube pod linkiem: https://www.youtube.com/watch?v=mwhMX3xxp3o&t=10s

Michael Jones jest założycielem i dyrektorem organizacji non-profit „Inspiring Philosophy”(Inspirująca Filozofia) i zajmuje się głównie badaniami z zakresu filozofii, historii i nauki, aby odpowiedzieć na głębokie filozoficzne pytania dotyczące wszechświata i naszego indywidualnego postrzegania życia. Opublikował mnóstwo prac badawczych na swoim kanale YouTube „Inspiring Philosophy”, w których zbiera i analizuje dane oraz udostępnia je w formie zrozumiałej dla wszystkich zainteresowanych, aby każdy mógł wyciągnąć rozsądne wnioski z różnych filozoficznych dylematów. Niektóre z jego najbardziej godnych uwagi prac obejmują prezentowane przez niego badania nad mechaniką kwantową i jej wskazaniem na teistyczny światopogląd, serię filmów o Księdze Rodzaju 1-11, obronę zmartwychwstania Jezusa oraz filmy dotyczące problemu zła i piekła.

Strona https://inspiringphilosophy.org/

YouTube https://www.youtube.com/user/InspiringPhilosophy